Rola agencji celnej w 2026 roku – dlaczego zmiany w przepisach zwiększają ryzyko dla importerów i eksporterów
Pierwszy kwartał 2026 roku przynosi istotne zmiany w przepisach prawa celnego obowiązujących w Polsce i Unii Europejskiej, które już na początku roku wpływają na sposób prowadzenia odpraw celnych oraz rozliczeń importowych i eksportowych. Cyfryzacja procedur, wejście w docelową fazę mechanizmu CBAM, obowiązkowe systemy bezpieczeństwa przywozu (ICS2) oraz zmiany w klasyfikacji taryfowej powodują, że rola profesjonalnej agencji celnej przestaje mieć wyłącznie charakter techniczny, a coraz częściej wiąże się z zarządzaniem ryzykiem regulacyjnym i finansowym przedsiębiorcy.
Poniżej przedstawiamy przegląd najważniejszych zmian obowiązujących od stycznia 2026 r., wraz z omówieniem ich praktycznych skutków oraz wskazaniem obszarów, w których wsparcie doświadczonej agencji celnej może mieć kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa odpraw, terminowości dostaw i ograniczenia ryzyka sankcji.
Zmiany w przepisach celnych w Polsce – jak agencja celna może zabezpieczyć importera
Od 2 stycznia 2026 r. obowiązuje nowelizacja ustawy o VAT, która wydłuża czas na rozliczenie podatku VAT z tytułu importu towarów bezpośrednio w deklaracji JPK_V7. Zmiana dotyczy importerów posiadających status upoważnionego przedsiębiorcy (AEO) oraz pozwolenie na stosowanie procedury uproszczonej (art. 166 UKC). Dotychczas, jeżeli zgłoszenie uzupełniające zostało złożone później niż w ciągu 4 miesięcy od importu, importer tracił prawo do rozliczenia VAT w deklaracji i musiał zapłacić podatek wraz z odsetkami[1][2].
Nowe przepisy pozwalają nadal rozliczyć VAT w deklaracji, nawet gdy zgłoszenie uzupełniające zostanie złożone po upływie 4 miesięcy – byle nie później niż miesiąc po upływie terminu przewidzianego na złożenie tego zgłoszenia[2].
Zmiana ta działa częściowo wstecz – obejmuje importy, dla których zgłoszenie uproszczone złożono po 18 czerwca 2025 r., co pozwala skorygować rozliczenia dokonane w okresie przejściowym[3]. Praktyczny skutek: przedsiębiorcy importujący w procedurze uproszczonej unikną utraty preferencji i konieczności zabezpieczania lub natychmiastowej zapłaty VAT, co poprawia ich płynność finansową[4].
Zmiany w organizacji urzędów celno-skarbowych
Struktura polskiej administracji celno-skarbowej uległa korekcie w I kwartale 2026 r. Na mocy rozporządzenia Ministra Finansów i Gospodarki z 20 stycznia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 71) zmieniono wykaz urzędów celno-skarbowych oraz podległych im oddziałów celnych właściwych do wykonywania określonych czynności[5]
. Rozporządzenie wejdzie w życie 1 lutego 2026 r. Zmiany mają charakter organizacyjny – mogą dotyczyć np. nowych miejsc odpraw celnych dla określonych towarów lub procedur. Praktyczny skutek: przedsiębiorcy powinni sprawdzić, czy właściwość miejscowa ich odpraw celnych nie uległa zmianie (np. czy dany oddział celny nadal obsługuje dany rodzaj towarów/procedur), aby kierować zgłoszenia do właściwego urzędu.
Elektroniczna komunikacja z organami KAS – koniec okresu przejściowego e-Doręczeń
Z dniem 1 stycznia 2026 r. zakończył się w Polsce okres przejściowy dotyczący systemu e-Doręczeń. Oznacza to zmianę zasad wysyłania pism elektronicznych do organów podatkowych i celno-skarbowych. Od 2026 r. pisma wysyłane za pośrednictwem platformy ePUAP nie są uznawane za skutecznie złożone, jeśli pochodzą od osób fizycznych lub firm (niebędących podmiotami publicznymi)[6]
. Aby złożyć podanie elektronicznie w sposób prawnie skuteczny, należy skorzystać z oficjalnego adresu do e-doręczeń danego organu lub złożyć pismo poprzez konto w dedykowanym systemie teleinformatycznym (dla KAS są to e-Urząd Skarbowy albo Platforma Usług Elektronicznych Skarbowo-Celnych – PUESC)[6]
. Praktyczny skutek: przedsiębiorcy i obywatele muszą dostosować swoje kanały komunikacji z urzędami – np. rejestrować adresy do e-doręczeń lub zakładać konta na PUESC – ponieważ wysyłka dokumentów przez ePUAP (chyba że przepisy szczególne to przewidują) będzie nieskuteczna, a urząd pozostawi takie podanie bez rozpoznania. Warto dodać, że nadal można składać pisma w tradycyjnej formie papierowej, osobiście lub pocztą[7].
Błędna klasyfikacja taryfowa w 2026 r. – konsekwencje zmian w Nomenklaturze Scalonej
Z dniem 1 stycznia 2026 r. zaczęła obowiązywać najnowsza wersja Nomenklatury Scalonej (CN) oraz związanej z nią Wspólnej Taryfy Celnej. Opublikowano ją w rozporządzeniu wykonawczym Komisji (UE) 2025/1926 z 31 października 2025 r., które zmienia załącznik I do rozporządzenia Rady (EWG) nr 2658/87[8].
Nowa CN 2026 wprowadza szereg nowych kodów i podpozycji taryfowych w celu odzwierciedlenia zmian na rynku i umożliwienia lepszego monitorowania określonych towarów[9]
. Przykładowo, wyodrębniono nowe kody dla produktów związanych z zieloną energią i bateriami, m.in.: tlenki kobaltu niklowo-manganowego i fosforan litowo-żelazowy (surowce do baterii litowo-jonowych), grafit sztuczny i płatki fotowoltaiczne, elementy turbin wiatrowych (stalowe wieże, łopaty), czy podzespoły ogniw paliwowych[10].
Dodano także podpozycje dla niektórych związków chemicznych (np. etery aromatyczne) zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Celnej[11].
Praktyczny skutek: importerzy i eksporterzy muszą od 2026 r. stosować zaktualizowane kody taryfy celnej przy zgłaszaniu towarów. Błędna klasyfikacja może skutkować nieprawidłowym naliczeniem ceł lub opóźnieniami odprawy, dlatego ważne jest zapoznanie się z nowymi kodami CN (zmiany dotyczą m.in. branży akumulatorów, fotowoltaiki, OZE, chemikaliów i in.). Stawki celne zostały dostosowane do nowej nomenklatury – co do zasady zmiany nie zwiększają ceł, a jedynie uszczegóławiają klasyfikację, jednak dla nowych podkategorii mogą pojawić się odrębne stawki preferencyjne lub antydumpingowe, jeśli obowiązują w danym sektorze.
CBAM w 2026 roku – nowe obowiązki importerów i przygotowanie do kosztów emisyjnych
CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism), czyli unijny mechanizm dostosowania cen uprawnień do emisji CO₂ na granicach, wszedł z początkiem 2026 roku w fazę docelową. Od 1 stycznia 2026 r. zakończył się okres przejściowy CBAM (trwający 2023–2025) i zaczęły obowiązywać właściwe reguły systemu wraz z przyszłymi obowiązkami finansowymi importerów[12]. Przepisy CBAM zostały zmodyfikowane jeszcze pod koniec 2025 r. w celu ułatwienia startu pełnego systemu – kluczowe zmiany wprowadziło rozporządzenie (UE) 2025/2083 z 17 października 2025 r., które znowelizowało pierwotne rozporządzenie CBAM (2023/956)[13].
Do najważniejszych zmian należą: – Nowy próg zwolnienia („de minimis”) – od 2026 r. ma charakter ilościowy. Importerzy sprowadzający nie więcej niż 50 ton rocznie towarów objętych CBAM są wyłączeni z obowiązków CBAM (próg wartości 150 euro został zastąpiony limitem masy)[14]. Wyjątkiem jest import energii elektrycznej i wodoru, które nie korzystają z tego zwolnienia[15]. Według Komisji nowy próg zwalnia ok. 90% importerów, ale nadal obejmuje 99% emisji związanych z importem towarów objętych mechanizmem[16]. Dla małych importerów oznacza to odciążenie od obowiązków raportowych. – Terminarz rozliczeń i certyfikatów – pełne rozliczenia finansowe ruszą od 2027 r.: sprzedaż certyfikatów CBAM za emisje z 2026 r. przesunięto na 1 lutego 2027 r.[17][18]. Importerzy w 2026 r. nadal muszą monitorować i raportować emisje w sprowadzanych towarach, ale zakup pierwszych certyfikatów za 2026 r. nastąpi w 2027 r. Ceny certyfikatów za rok 2026 będą oparte o średnie ceny uprawnień EU ETS z 2026 roku[19]. Ponadto przesunięto terminy sprawozdań – roczną deklarację CBAM za dany rok trzeba będzie składać do 30 września następnego roku (wcześniej 31 maja), a niewykorzystane certyfikaty będą anulowane 1 listopada[20][21]. Wymóg posiadania części certyfikatów w trakcie roku został złagodzony – importer (autoryzowany deklarant CBAM) musi posiadać na koncie w końcu każdego kwartału co najmniej 50% liczby certyfikatów odpowiadających emisjom z importu od początku roku (poprzednio 80%)[22]. – Ułatwienia w obliczaniu emisji – wprowadzono wartości domyślne emisji dla krajów, z których trudno uzyskać wiarygodne dane. Importer będzie mógł wybierać, czy stosuje rzeczywiste dane od dostawcy, czy określone przez UE wartości domyślne (nie dotyczy to energii elektrycznej)[23][24]. Ma to uprościć wyliczenia dla firm, zwłaszcza z małym wolumenem importu lub skomplikowanym łańcuchem dostaw. – Inne zmiany – doprecyzowano zasady odliczania krajowych opłat emisyjnych (można odjąć standardowe ceny węgla z kraju pochodzenia, a od 2027 r. Komisja ma publikować wykazy domyślnych cen węgla w państwach trzecich)[25]. Umożliwiono również delegowanie obowiązku sprawozdawczego – autoryzowany deklarant CBAM może zlecić złożenie deklaracji przez podmiot trzeci (np. agencję celną) posiadający siedzibę w UE i numer EORI[26]. Zwolniono z CBAM import energii elektrycznej i wodoru wyprodukowanych na szelfie kontynentalnym UE (np. na morzu w turbiny wiatrowe) i dostarczanych bezpośrednio do UE[27].
Praktyczny skutek: Dla importerów produktów takich jak stal, żelazo, aluminium, cement, nawozy, energia elektryczna, wodór (oraz pochodnych tych sektorów) rok 2026 jest okresem dostosowawczym przed realnymi obciążeniami finansowymi. Wciąż muszą prowadzić ewidencję i raportowanie śladu węglowego importowanych towarów (obowiązek sprawozdawczy trwa), ale dzięki nowym przepisom wielu drobnych importerów zostanie z tych obowiązków zwolnionych[16]. Firmy większe powinny przygotować się na zakup certyfikatów od 2027 r., m.in. gromadząc dane o emisjach, dostosowując systemy IT i procedury compliance. Zmiany w terminach deklaracji dają więcej czasu na wypełnienie obowiązków, jednak eksperci zalecają już w 2026 r. przeprowadzenie audytu emisji w łańcuchu dostaw i ewentualne renegocjacje umów z dostawcami spoza UE, aby uwzględnić przyszłe koszty emisji. Brak dostosowania grozi wyższymi kosztami importu, ryzykiem kar oraz opóźnieniami na granicy od 2027 r.[12].
ICS2 – nowy system bezpieczeństwa przywozu (faza wdrożenia 2026)
Import Control System 2 (ICS2) to unijny system zarządzania ryzykiem i przedkładania elektronicznych deklaracji bezpieczeństwa (ENS) przed przywozem towarów do UE. W 2026 r. trwają kluczowe etapy wdrażania ICS2 dla kolejnych środków transportu i finalizacja przejścia z poprzedniego systemu. Od 3 lutego 2026 r. w całej UE zacznie obowiązywać nowa wersja komunikatów ICS2 (tzw. v3), zastępując starszą wersję v2[28][29]. Komisja Europejska przypomina przedsiębiorcom o konieczności pilnej aktualizacji oprogramowania do nowego standardu, ponieważ po tej dacie zgłoszenia bezpieczeństwa w starym formacie nie będą przyjmowane (wersja v2 zostanie wyłączona)[29].
Jednocześnie państwa członkowskie, które otrzymały derogacje na wdrożenie ICS2 dla transportu morskiego, drogowego i kolejowego, muszą zakończyć ten proces w 2026 r. Polska zaplanowała pełne objęcie transportu drogowego i kolejowego systemem ICS2 do 1 czerwca 2026 r.[30]. Oznacza to, że najpóźniej od połowy 2026 r. również przewoźnicy drogowi i kolejowi będą zobowiązani składać kompletny Entry Summary Declaration (ENS) z danymi bezpieczeństwa na godzinę przed przekroczeniem granicy UE[30]. Do tej pory ICS2 objął przede wszystkim transport lotniczy (fazy 1 i 2 wdrożone w latach 2021–2023), natomiast faza 3 rozszerza wymóg na wszystkie środki transportu. Praktyczny skutek: Przedsiębiorcy sprowadzający towary spoza UE (importerzy, spedytorzy, firmy kurierskie i przewoźnicy) muszą upewnić się, że są gotowi technicznie do wysyłania deklaracji ENS w nowym systemie ICS2. Brak wymaganych zgłoszeń bezpieczeństwa lub błędy w ich wypełnieniu mogą skutkować zatrzymaniem ładunku na granicy i poważnymi opóźnieniami[30]. Warto zweryfikować u dostawców usług celnych lub oprogramowania, czy obsługują format ICS2 v3. Wdrożenie ICS2 zwiększy bezpieczeństwo poprzez lepszą analizę ryzyka, ale nakłada na firmy obowiązek wcześniejszego przekazywania szczegółowych danych o towarach i łańcuchu dostaw.
System ELO we Francji od 2026 r. – ryzyko zatrzymania transportów UE-Wielka Brytania
Nowością wpływającą na branżę transportową i celną w 2026 r. jest pełne wdrożenie we Francji systemu Enveloppe Logistique Obligatoire (ELO). Od stycznia 2026 r. każdy przewóz towarów między Unią Europejską a Wielką Brytanią realizowany tranzytem przez terytorium Francji musi być opatrzony elektroniczną “kopertą logistyczną”[31]
. ELO to cyfrowe dossier zawierające wszystkie wymagane informacje o przesyłce jeszcze przed dojazdem do granicy – m.in. deklaracje bezpieczeństwa (ICS), dane pojazdu, kierowcy oraz listę towarów[31]
. Francuskie służby celne wymagają, by przewoźnik utworzył taką „kopertę” w systemie i powiązał z każdym zgłoszeniem celnym i dokumentem przewozowym. Praktyczny skutek: Polskie firmy transportowe i eksporterzy/importerzy handlujący z Wielką Brytanią muszą dostosować się do wymogów ELO, jeśli ich ładunki jadą przez Francję (np. przez Eurotunel lub porty kanału La Manche). Brak utworzenia ELO będzie skutkować niewpuszczeniem ciężarówki na prom/pociąg lub opóźnieniami na granicy francuskiej. Odpowiedzialność za spełnienie tego obowiązku spoczywa na przewoźniku – warto zatem odpowiednio wcześniej przekazywać firmom transportowym komplet danych o ładunku, aby mogły one wygenerować „kopertę” przed dojazdem do Calais czy Dunkierki. ELO to kolejny element pełnej cyfryzacji procedur granicznych po Brexicie, komplementarny wobec systemu ICS2 – ma zapewnić płynność ruchu i pełną informację dla służb granicznych[31]. Dla przewoźników oznacza to dodatkowe obowiązki administracyjne, konieczność korzystania z francuskiego systemu Smart Border/ELO oraz ewentualnie inwestycje w systemy telematyczne umożliwiające integrację z tym rozwiązaniem.
Podsumowanie zmian (I kwartał 2026)
Poniżej tabela zbiorcza prezentująca najważniejsze zmiany w prawie celnym w okresie styczeń–marzec 2026, z podziałem na zmiany krajowe i unijne, wraz z datą wejścia w życie, podstawą prawną oraz krótkim opisem skutków:
| Zmiana | Zakres | Data wejścia w życie | Podstawa prawna / źródło | Praktyczne skutki |
| Wydłużenie terminu rozliczenia VAT importowego – AEO może rozliczyć VAT w deklaracji mimo przekroczenia 4-mies. terminu (do 1 mies. po terminie zgł. uzupełniającego) z mocą wsteczną od VI 2025[2][3]. | Krajowe (Polska) | 2 stycznia 2026 r. | Ustawa z 7.11.2025 o zmianie ustawy o VAT (Dz.U. 2025, poz. …)[2]. | Importerzy z AEO zachowują prawo do rozliczenia VAT w JPK zamiast płacić przy odprawie – poprawa płynności finansowej, brak konieczności zabezpieczania VAT[4]. |
| Zmiana organizacji urzędów celno-skarbowych – korekta listy urzędów i oddziałów celnych właściwych dla określonych towarów/procedur[5]. | Krajowe (Polska) | 1 lutego 2026 r. | Rozporządzenie MF i Gospodarki z 20.01.2026 zmieniające rozporządzenie ws. urzędów celno-skarbowych (Dz.U. 2026 poz. 71)[5]. | Zmiana właściwości miejscowej niektórych odpraw – firmy powinny sprawdzić, czy ich dotychczasowy urząd nadal obsługuje dany towar/procedurę. Możliwe przeniesienie obsługi do innego oddziału (lepsza specjalizacja). |
| Koniec okresu przejściowego e-Doręczeń – pisma wysyłane przez ePUAP do organów KAS nie są już skuteczne; wymagany adres do e-doręczeń lub konto na PUESC/e-US[6]. | Krajowe (Polska) | 1 stycznia 2026 r. | Art. 168 §1 i 169 §1b Ordynacji podatkowej po zmianach, komunikat MF[6]. | Osoby fizyczne i firmy muszą zmienić sposób komunikacji z urzędami skarbowymi/celnymi – konieczne założenie skrzynki e-Doręczeń lub korzystanie z PUESC. Wysyłka pism ogólnych via ePUAP = pismo nie zostanie rozpatrzone[32]. |
| Nowa Nomenklatura Scalona 2026 (CN) – aktualizacja kodów taryfy celnej, m.in. dla baterii, OZE, chemikaliów[10]. | Unijne (UE) | 1 stycznia 2026 r. | Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2025/1926 z 31.10.2025[8]. | Stosowanie nowych kodów CN przy odprawie towarów; dokładniejsze statystyki i monitoring (np. wyroby z branży zielonej energii). Błędna klasyfikacja może powodować opóźnienia lub korekty cła. |
| Zmiany w Unijnym Kodeksie Celnym dot. CBAM – start docelowej fazy mechanizmu CBAM (podatek węglowy na import) i uproszczenia w przepisach[12][14]. | Unijne (UE) | 1 stycznia 2026 r. (wejście w fazę docelową) <br> Przepisy wprowadzone 20 października 2025 | Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956; rozporządzenie zmieniające (UE) 2025/2083 z 17.10.2025 (Omnibus)[13][14]. | Importerzy stali, aluminium, cementu, nawozów itd. muszą raportować emisje CO₂ za importowane towary (koniec fazy testowej). Mali importerzy (<50 t rocznie) zwolnieni z CBAM[14]. Zakup certyfikatów za 2026 ruszy w 2027 – przygotowanie do obciążeń (monitoring danych, ewidencje). Dłuższy czas na złożenie deklaracji (do 30.09 następnego roku) ułatwi wypełnienie obowiązków[20]. |
| Import Control System 2 (ICS2) – obowiązkowe zgłoszenia bezpieczeństwa ENS w nowym systemie dla wszystkich środków transportu; uruchomienie komunikatów ICS2 v3[28]. | Unijne (UE) | 3 lutego 2026 r. (nowy format komunikatów ICS2 v3) <br> Pełne wdrożenie drogowe/kolejowe w PL do 1.06.2026 | Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2015/2446 i wykonawcze 2015/2447 – przepisy dot. ICS2; komunikat TAXUD (15.01.2026)[28]. | Przewoźnicy i nadawcy ładunków muszą używać nowego formatu zgłoszeń ENS – stare zgłoszenia nie będą przyjmowane[29]. Od połowy 2026 r. każda ciężarówka/pociąg przed wjazdem do PL/UE musi mieć przesłany komplet danych bezpieczeństwa (1 godz. przed przyjazdem) – brak = zatrzymanie towaru na granicy[30]. Wymaga to aktualizacji systemów IT po stronie firm. |
| System ELO (Enveloppe Logistique Obligatoire) – francuski system obowiązkowy dla tranzytu UE–UK (przez Francję) – cyfrowa „koperta” z danymi o przesyłce[31]. | Krajowe (Francja) / UE | styczeń 2026 r. (pełne wdrożenie) | Wymóg administracji celnej Francji (Smart Border) – ogłoszenia celne FR, komunikat branżowy[31]. | Przewozy do/z Wielkiej Brytanii przez Francję: nowy obowiązek dla przewoźników – rejestracja wszystkich danych ładunku w systemie ELO przed dojazdem do granicy[31]. Brak „koperty” = możliwy zakaz wjazdu na prom/Eurotunel. Firmy logistyczne muszą dostosować procedury i zapewnić sprawny obieg informacji o ładunku (wpływ na branżę TSL). |
Legenda: UKC – Unijny Kodeks Celny; AEO – Authorised Economic Operator (upoważniony przedsiębiorca); JPK_V7 – Jednolity Plik Kontrolny (deklaracja i ewidencja VAT); KAS – Krajowa Administracja Skarbowa; PUESC – Platforma Usług Elektronicznych Skarbowo-Celnych; CN – Nomenklatura Scalona; OZE – odnawialne źródła energii; CBAM – Carbon Border Adjustment Mechanism (mechanizm dostosowania cen uprawnień do emisji na granicy); ENS – Entry Summary Declaration (zgłoszenie skrócone przywozu); ICS2 – Import Control System 2; ELO – obowiązkowa „koperta logistyczna” we Francji.
Źródła: Dziennik Ustaw RP (ustawy i rozporządzenia krajowe) oraz Dziennik Urzędowy UE (rozporządzenia unijne) – m.in. Dz.U. 2026 poz. 71[5]; Rozporządzenie Komisji (UE) 2025/1926[33]; Rozporządzenie (UE) 2025/2083 (CBAM)[13][14]; komunikaty Ministerstwa Finansów[6]; materiały prasowe (Gazeta Prawna, TruckFocus, Rödl) oraz portal Taxation and Customs UE[28] (pełne odnośniki w tekście powyżej).
CYTATY:
[1] [2] [3] [4] Import towarów. Sejm załatał lukę w przepisach o VAT – GazetaPrawna.pl
[5] Dziennik Ustaw z 23 stycznia 2026 pozycje 71-77
https://www.infor.pl/dziennik-ustaw/r2026/nr23
[6] [7] [32] Zmiany w zasadach składania podań utrwalonych w postaci elektronicznej do organów podatkowych i organów KAS – Ministerstwo Finansów – Portal Gov.pl
[8] [9] [10] [11] [33] Nomenklatura scalona i wspólna taryfa celna mające zastosowanie w UE od dnia 1 stycznia 2026 r. | Access2Markets
[12] [30] [31] Nowe wymogi prawne i wyzwania dla branży TSL w 2026 roku. – TruckFocus.pl
https://truckfocus.pl/rewolucja-w-branzy-tsl-nowe-wymogi-prawne-i-wyzwania-w-2026-roku/81199
[13] [14] [16] [18] [19] [21] [22] [24] [25] [26] [27] EU adopts simplifications of CBAM rules ahead of the compliance phase starting in 2026 | International Carbon Action Partnership
[15] [17] [20] [23] CBAM – changes from January 2026 | Rödl
[28] [29] Import Control System 2 – Taxation and Customs Union – European Commission
https://taxation-customs.ec.europa.eu/customs/customs-security/import-control-system-2_en
